Bronisław Krzemień poleca

Problemy ponad czasem

Kristin Hannah, autorka książek, których nakład osiągnął milion, w „Słowiku” wraca do czasów drugiej wojny światowej, ale prolog i epilog wskazuje na to, że powieść powstawała w czasie, kiedy nękała nas pandemia. Relację snuje jedna z sióstr, które przeżyły wojnę. To siostry, Francuzki Isabelle i Vianne. Obie mają diametralnie różne charaktery, są poróżnione od czasu, kiedy ich ojciec przetrwał pierwszą wojnę, ale wrócił tak spustoszony, że córki nie mogły go poznać. Ze wspaniałego męża i ojca zamienił się w bezwzględnego alkoholika, a kiedy przedwcześnie zmarła matka dziewczynek, pozbył się córek, oddając je w nieżyczliwe ręce oschłej kobiety, a jedną do szkoły z internatem. O ile starsza Vianne uciekła w dziewczęcą miłość i wczesne macierzyństwo, o tyle młodsza uciekała z kolejnych szkół z internatem, gdzie nie znoszono jej trudnego, niepokornego charakteru. Isabelle nie mogła przebaczyć ojcu, jak je potraktował. Wojna rozdzieliła rodzinę. Wspaniały i odpowiedzialny mąż starszej z sióstr poszedł na front i znalazł się w obozie. Młodsza opuściła siostrę i siostrzenicę, obudził się w niej duch patriotyzmu. Nie mogąc znieść bezruchu, włączyła się do ruchu oporu.

Obce było jej poczucie lęku. Kiedy trzeba było pomóc zestrzelonym alianckim lotnikom, ona przeprowadzała ich przez Pireneje do Hiszpanii, gdzie byli ratowani w angielskim konsulacie. W tym czasie odszukała ojca, na siłę tym razem lokując się w jego paryskim mieszkaniu. Ze zgrozą dowiaduje się, że on pracuje w faszystowskim biurze. Tymczasem w mieszkaniu niewielkiego miasteczka koło Tours faszystowskie władze umieszczają niemieckiego oficera. On okazuje się przyzwoitym człowiekiem. Ustala, w jakim obozie przebywa mąż Vianne. Pomaga wysyłać mu paczki, a pomoc żywnościowa ratuje jego gospodynię od głodu. To miasteczko znajduje się w sąsiedztwie lotniska. Jego mieszkańców dotykają prześladowania Żydów. A Izraelitką jest sąsiadka i najbliższa przyjaciółka bohaterki. Kiedy próbuje przedostać się Racheli do bezpiecznej strefy, zostaje zastrzelona jej córeczka, a nasza bohaterka zabiera jej synka, ogłaszając, że to osierocone dziecko jej kuzynki. Z czasem w klasztorze lokuje żydowskie dzieci, urodzone ze Francji, ale oddzielane od rodziców.

W powieści mamy wątek miłości Isabelle i uczestnika ruchu oporu, jej ojciec okazuje się „wtyczką” w faszystowskim biurze, dzięki czemu ma dostęp do ważnych informacji. Niestety ratując lotnika, jej siostra zabija tego szlachetnego oficera, a jego miejsce zajmuje okrutny, bezwzględny faszysta, gwałcąc piękną Vianne. Owocem gwałtu jest ciąża, zbliża się koniec wojny, a jej siostra, osadzona w obozie dla politycznych wrogów ocaleje, kiedy alianci wyzwalają obóz.

Żydowska organizacja z USA zjawia się w miasteczku, by odzyskać ocalone dzieci, w tym również chłopczyka, którego Vianne wychowuje jak własnego synka przy pełnej akceptacji męża, który szczęśliwie wraca do rodziny. Powieść obfituje w dramatyczne sytuacje, wielkie uczucia, w tym pojednanie sióstr. Nim wojna się skończy, faszyści chcą ująć Słowika. To pseudonim Isabelle w konspiracji. Kiedy jej bezpieczeństwo jest zagrożone, ojciec przyznaje w więzieniu, że on jest Słowikiem i zostaje rozstrzelany na oczach córki. Miłość, heroizm, poświęcenie, wybaczenie, to tylko niektóre postawy, wspaniałe zilustrowane w powieści. Moja znajoma powiedziała mi, że płakała, czytając tę głęboko wzruszającą powieść. Wcale się nie dziwię i gorąco rekomenduję tę pozycję miłośnikom dobrej literatury. Zwłaszcza teraz, kiedy nie ustają wojny w Europie i na świecie.

Kristin Hannah „Słowik”, przełożyła Barbara Górecka, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2016.

Jadwiga Wierzbiłło poleca

Nie tylko dla wierzących

Mam świadomość, że mamy taki okres, kiedy w mediach jest zapotrzebowanie na materiały zawierające opisy skandali, jakich dopuszcza się duchowieństwo, łącznie z innymi osobami konsekrowanym. Tymczasem ja z wielką przyjemnością będę tutaj polecać powieść, która idzie pod prąd wspomnianemu zapotrzebowaniu na afery z udziałem osób w sutannach lub habitach.

Kristian Hannah, autorka, jak pisze wydawca, cenionych bestsellerów, „Powrót do domu” poświęca dwóm braciom. Obaj pochodzą z dysfunkcyjnej rodziny, matka jest alkoholiczką, a na ojca nie ma co liczyć. Bracia rozstają się na kilkanaście lat, ale jeden ,pozytywny, stający w obronie brata, którego nikt nie jest w stanie okiełznać, bo pije, narkotyzuje się, awanturuje i nie ma za grosz zamiłowania do nauki, ucina z koleżanką z zasobnej, ambitnej rodziny krótki romans, którego owocem jest ciąża. Ojciec dziewczyny nakazuje aborcję i opłaca chłopaka, by wyraził zgodę na usunięcie ciąży. Nie wyobraża sobie, że jego córka może urodzić dziecko chłopaka ze slamsów. Dziewczyna ucieka ze szpitala, nie poddaje się zabiegowi. Wsparcie udziela jej pozytywny brat jej chłopaka, a ten, nagle wzbogacony, ucieka. Pomyślnym zbiegiem okoliczności robi karierę w Hollywood. Nie ma kontaktu ani z bratem, ani z ukochaną dziewczyną, która, wydziedziczona przez ojca, ale wspierana przez matkę i Francisa, tego pozytywnego brata Angela, kończy szkołę, potem studia medyczne, cały czas zajmując się Liną. Jej córce, brakującego ojca zastąpił jego brat, który miał powołanie i mimo środowiska, w którym musiał walczyć o przetrwanie, skończył seminarium i został kapłanem. Madelaine, ta samotna matka — lekarka jest nękana przez córkę, by wyznała, kim jest jej ojciec. Naturalnie nie zdradza jej jego tożsamości z lęku, by nie opuścił ani jej, ani jej córki. On nie wie, że jest ojcem. Tak jest do czasu, kiedy w krytycznym stanie trafia do rodzinnego miasta, bo konieczny jest przeszczep serca, a w szpitalu spotyka młodzieńczą miłość i dzięki niej odwiedza go brat w sutannie.

Kiedy trwa oczekiwanie na dawcę, brat aktora ulega wypadkowi i zostaje pobrane jego serce dla Angela, który nie jest świadom, kto jest dawcą. Następuje wielka zmiana w życiu aktora, lekarka wyjawia wreszcie Linie, kim jest jej ojciec, a obie są w rozpaczy po śmierci księdza, otoczonego za życia szacunkiem i miłością wiernych. Powieść traktuje o demoralizacji, nałogach, o egoizmie i poświeceniu, szlachetności, o sile miłości macierzyńskiej. Czyta się tę pozycję jednym tchem.

Kristin Hannah „Powrót do domu”, przełożyła Anna Zielińska, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2023.

Daniel Rzepecki poleca

Powieść jak afrodyzjak

Teraz nie szokuje praca za granicą, a większe miasta mają siedziby międzynarodowych korporacji. Ale w czasie mojej młodości wyjazd na Zachód stanowił nie byle jakie wydarzenie, a mam na myśli wyjazd służbowy. Stał się on udziałem kolegi z naszej firmy, więc szczerze mu zazdrościliśmy i czekaliśmy nowin z innego świata po jego powrocie. Liczyliśmy też na jakieś drobne upominki. Tymczasem on po powrocie wyłożył na biurko pornusy, które wówczas widziałem pierwszy raz w życiu. Pięknie wydane, na doskonałym papierze z perfekcyjnie wykonanymi fotografiami par w erotycznych sytuacjach. Nasze panie były wyraźnie skrępowane, ale i one, jak koledzy, w końcu opanowały zażenowanie i zaczęły wertować te pornograficzne wydania. Potem wywiązała się dyskusja, jaki może być pożytek z takich pozycji, aż jeden z kolegów powiedział, że one mają charakter edukacyjny, bo prymitywna płeć brzydka może się douczyć, jak powinna wyglądać sztuka fizycznej miłości, która w naszej cywilizacji jest niedoceniana.

Więc kiedy czytałem „Maskaradę” Hannah Fielding, której powieści romansowe, zwłaszcza „Pieśń Nilu” były wielokrotnie nagradzane, pomyślałem sobie, że jest to pozycja, która doskonale wprowadzi czytelnika w arkana seksualnych doznań. Pouczy, jak je wyzwalać, jak doceniać pożądanie, które jest początkiem fizycznej fascynacji, która nie musi, ale może prowadzić do głębokiej i trwałej miłości.

Bohaterką powieści jest Luz, z pochodzenia Hiszpanka i Angielka, która wysłana edukacyjnie do Anglii wraca do kraju pochodzenia po ojcu i tu doznaje czegoś w rodzaju rozszczepienia uczuć. Ulega urokowi dwóch fascynujących mężczyzn, z których jeden jest Cyganem, a drugi należy do arystokratycznej i artystycznej bohemy. Proces zauroczenia i uwodzenia jest szczegółowo, wręcz fascynująco opisany, stąd ta zachęta, by powieść potraktować jako wprowadzenie do sztuki miłości, a jak czytelnik zwróci uwagę na wątek sensacyjny, na powikłania losów rodów, które połączyła miłość, to okaże się, że powieść przeczyta się jednym tchem do wyjaśnienia pod sam koniec zdumiewających zagadek.

Parę miesięcy temu przeczytałem na Waszej stronie rekomendację „Koncertu” tej samej autorki i okazało się, że to znakomity romans. A ta powieść, którą tutaj rekomenduję, w niczym nie ustępuje i tamtej nagradzanej pozycji.

Hannah Fielding „Maskarada”, tłumaczenie Piotr Art, druk Print Group. Sp.z o.o., Warszawa 2022.

Rafał Brzeski poleca

Okrucieństwo czerwonej utopii

Jednym tchem przeczytałem „Rosyjską namiętność” Reyes Monfortne, ale uprzedzam, żeby nie nastawiać się na harlekinowe wątki, na romansowe dzieje pary bohaterów, a jest to para niezwykła, zaś zawarte w powieści sytuacje zawierają autentyczne opisy.

W Ameryce na jednej z imprez artystycznych Siergiej Prokofiew poznaje Linę. On już jest uznanym pianistą, kompozytorem, ona, czyli Lina to córka artystycznego małżeństwa. Po ojcu dziewczyna dziedziczy hiszpańskie pochodzenie, urodę i temperament, a mniej ma cech matki, Rosjanki. Wybitny muzyk zdołał opuścić kraj w roku, kiedy zaczęła szaleć rewolucja, a Lina wyjechała z rosyjskimi dziadkami jako kilkuletnia dziewczynka.

Na 145 stronie można przeczytać słowa Coco Chanel z paryskiego okresu Liny. Już tworzyli parę, ale jeszcze niezaślubioną. Coco powiedziała: „Rosjanie mają w sobie coś szczególnego. Ten wieczny sprzeciw wobec życia, namiętność, która próbują ukryć, sprzeczność między przyjemnością a cierpieniem, która ich utrzymuje w ciągłym napięciu…”. Prokofiew nieco odstaje od tego portretu. Treścią jego życia jest muzyka. Komponuje w wielkim skupieniu. Jego sława zapewnia mu zaproszenia na sale koncertowe największych ośrodków muzycznych na świecie. Jego partnerka, towarzysząca mu na koncertach, czuje dyskomfort jako członkini luźnego związku. Zapewniana przez kompozytora, że jest i pozostanie jego największą miłością, nie pojmuje tego oporu przed zalegalizowaniem związku. Poznaje matkę kompozytora, zjednuje jej podziw i miłość, jest przychylna matrymonialnym pragnieniom Liny. A jest ona wielką podporą twórczego Siergieja, który mimo geniuszu potrzebuje i umocnienia i wsparcia. W końcu biorą urzędowy ślub i ona czuje się spełniona. Rodzi geniuszowi dwóch synów.

Z Kraju Rad dochodzą coraz bardziej natarczywe zaproszenia. Sowieckie władze chcą mieć wsparcie w jego artystycznym autorytecie. Chcą, by świat uznawał Związek Radziecki za cywilizowany kraj, w którym szanuje się kulturę i wspiera artystów. Prokofiowowie wyjeżdżają do Moskwy. Tu witani są z olbrzymim entuzjazmem, władze stwarzają im optymalne warunki. Kompozytor nie ma w sobie ani odrobiny zainteresowania polityką. Tak jak na Zachodzie był głuchy na opowieści o ZSRR, tak i teraz puszcza mimo uszu informacje o zsyłkach, aresztowaniach, tłumieniu swobody myślenia i wypowiedzi. Nie zmienia postawy mimo kilkukrotnych wyjazdów do swojej ojczyzny i wreszcie postanawia tam zamieszkać i tworzyć.

Kiedy bielmo spada z jego oczu, kiedy coraz więcej pisarzy i artystów jest oskarżonych i osadzonych w więzieniu lub zesłanych na Syberię, kiedy coraz więcej twórców spotyka się z zakazem publikowania czy reżyserowania, on wiąże się z młodziutką komunistką, córką wysokiego funkcjonariusza partyjnego. Lina przypadkiem dowiaduje się o tej niewierności. Dziewczyna z całą bezwzględnością wkracza w życie rodziny. Staje się partnerką geniusza, a jego pozycja wzmacnia i jej sytuację w elitach komunistycznej władzy. Niektórzy sądzą, że muzyk wiąże się z córką czerwonego notabla, żeby zyskać dla siebie ochronę i bezpieczeństwo.

Synowie Prokofiewów dorastają, rozpaczają z powodu utraty ojca w rodzinie, który ostatecznie, po dwudziestu latach małżeństwa opuszcza swoją wielką miłość. Powieść, oparta na faktach, jest tak napisana, że moja znajoma zwierzyła mi się, że przepłakała niejedną stronę.

Lina, zapraszana na koncerty, spotkania, goszczona w ambasadach, zostaje uznana za wroga ludu, obwiniona o działalność szpiegowską i osadzona na Łubiance, a sama nazwa tego miejsca, którego się nie opuszcza, liczy daremnie na interwencję Siergieja, a niedawni przyjaciele dystansują się dla własnego bezpieczeństwa. Lina traktowana jest z całą bezwzględnością. Widzi po torturach inne więźniarki. Nie poddaje się, chce zachować godność. Nie poczuwa się do żadnej winy, co dla oprawców nie ma żadnego znaczenia. Osądzona, zostaje w strasznych warunkach wyekspediowana na zesłanie.

W obozie, jak wszyscy, znosi głód i dotkliwe zimno. Ale nawet w tym okrutnym miejscu zdarzają się odruchy człowieczeństwa. Dzieje się tak, kiedy w więźniarce niektórzy osadzeni rozpoznają żonę wybitnego kompozytora i dają wyraz podziwu dla jego osiągnięć.

Siergiej unieważnia legalnie zawarty na Zachodzie ślub i żeni się z dotychczasową znacznie młodą kochanką. Ci, którzy jeszcze są na wolności, po cichu dziwią się, jak geniusz zamienił kobietę z niezwykłą klasą, inteligencją, urodą na prymitywną, brzydką, ale za to ideową i młodą dziewczyną.

Stalin umiera. Zmiana na stanowisku partyjnego wodza przynosi pewną odmianę. Wyroki zostają skrócone, więc i Lina może wrócić do synów i stanąć przy grobie męża.

Przez radzieckie epizody powieści czytelnik poznaje okrucieństwo czerwonej utopii, która miała światu przynieść wolność, sprawiedliwość i godne życie. Jak pokazały dziesięciolecia, obietnice pozostały niespełnione.

Reyes Monforte „Rosyjska namiętność”, przełożył Zbigniew Zawadzki, Wydawnictwo WAM Kraków 2017.

Bronisław Krzemień poleca

Na lato dla twardzieli

Zaprzyjaźniłem się z siedemnastolatkiem z Ukrainy, którego rodzina z powodu wojny jest rozdzielona. Mama została z najmłodszymi synami, najstarszy jest w wojsku, a dwaj pozostali korzystają z dobrodziejstwa pobytu w Polsce. Wspomniany siedemnastolatek podarował mi powieść, który on, miłośnik kryminałów, uznał za najlepszą pozycję z tego gatunku.

Na stronie tytułowej widnieją dwaj autorzy: Jack Reacher oraz Lee Child. Kiedy przeczytałem tę podarowaną powieść, a także przestudiowałem wszystkie informacje od wydawcy, uświadomiłem sobie, kiedy zjawiłem się pożyczyć drugą książkę z tej serii, zobaczyłem, że Jack Reacher widnieje na całej serii powieści, a jest ich, jak do tej pory, trzydzieści. Jack jest bohaterem każdej z nich. Mieszka w USA. Trzynaście lat służył w wojskowej żandarmerii w czasie wojen na Bliskim Wschodzie. Nie można powiedzieć, że mieszka w Ameryce, bo nigdzie nie mieszka, nie ma stałego adresu, nie legitymuje się ważnym paszportem. Nie ma żony, dzieci, majątku, ale posiada wiele cech wrodzonych, wiele umiejętności zdobytych w czasie służby i wszystkich zdumiewa inteligencją, sprawnością fizyczną, znajomością sztuk walki, bez trudu zjednuje sympatię atrakcyjnych kobiet, ale zupełnie nie zabiegając o to, co się dzieje, jest wplątywany w konflikty, afery kryminalne, wzywany do pomocy albo angażowany w sensacyjne spięcia. Z wszystkiego wychodzi obronną ręką. Nie posiada broni, ale gołą ręką potrafi zadawać takie ciosy, które powalają przeciwnika na ziemię lub odbierają mu życie, nawet jeśli nie ma takiego zamiaru. Posiadając niesłychaną intuicję, znajomość psychiki, budowy ludzkiego ciała, potrafi przewidzieć i uprzedzić reakcje przeciwnika. Nawet jeśli zabija, to nie dlatego, że jest awanturnikiem i agresorem, ale dlatego, że spieszy komuś z pomocą lub broni pokrzywdzoną osobę. Działa bezinteresownie.

Podarowana przez siedemnastolatka powieść nowi tytuł „Jednym strzałem”, a ta druga, pożyczona w bibliotece, to „Lepiej już umrzeć”. Wszystkie tytuły całego cyklu są lapidarne, zapowiadają sensację, na przykład „Elita zabójców” czy „Bez litości”. Jeżeli ktoś gustuje w powieściach pełnych napięcia, zaskoczenia, nieoczekiwanych zwrotów akcji, kiedy ma wrażenie, że za moment zostanie zaatakowany, to będzie mieć z lektury tego cyklu wielką frajdę. Nawet jeśli obudzą go w nocy nieoczekiwane odgłosy. Ja w każdym razie, zanim wyjadę na urlop, oddam tę drugą pozycję i pożyczę jeszcze ze trzy powieści, bo będę wypoczywał z dwoma twardzielami, więc i dla nich, znając ich upodobania, będę miał kryminały do czytania.

Ale w tym miejscu podam tylko notę wydawniczą tego pierwszego kryminału, a czytelnicy sami wynotują pozostałe tytuły i zapamiętają, co widnieje na okładce: „Jedyny warty zapamiętania twardziel współczesnej sensacji”. Dwie książki Lee Childa zostały sfilmowane, a na podstawie przygód tego bohatera, który sygnuje cały cykl, już zrealizowano telewizyjny serial.

Muszę kończyć, bo zaraz zamkną bibliotekę, a ja muszę mieć te kryminały dla siebie i dla kolegów na urlopowy wyjazd.

Lee Child „Jednym strzałem” z angielskiego przełożył Zbigniew A. Królicki, Wydawnictwo Albatros Sp. Z o.o

Daniel Rzepecki - poleca

Rzymska lektura na gorące lato

Od wczesnej wiosny dowiadywałem się, jak wielu moich znajomych podróżuje do Rzymu. Ale córka pani Haliny z rodziną poczekała z wyjazdem do czerwca i niestety trafiła na straszliwie upały, o których donosiły media. A ja śledząc informacje wspominałem, jak było w czasie mojej młodości. Trzeba było postarać się o wizę i złożyć wniosek o przysługujący przydział dolarów, a były to przywileje dla osób ustosunkowanych nie byle jak. Niektórzy z nich docierali tylko do Wiednia, żeby tam zamienić złotówki i zarobić na tej niby zachodniej podróży. Zmieniło się, kiedy na Stolicy Piotrowej zasiadł już Święty Jan Paweł II, to wtedy kto mógł, organizował pielgrzymki do Rzymu, niedrogo, ale też nie luksusowo, co było szansą nawet dla niebogatych, ale religijnych. Też uskuteczniłem taki wyjazd autokarem, który z trudem dotarł do celu, a w marnym hoteliku co i rusz psuła się winda.

Co ja tutaj wspominam zgrzebne czasy, kiedy teraz podróżujemy samolotami, luksusowymi autokarami i nawet wypasionymi własnymi autami. No i Karen Swan - autorka tutaj rekomendowanej powieści „Spotkajmy się w Rzymie” pozwoli przywołać wspomnienia o Wiecznym Mieście, a kto tam jeszcze nie był, poczuje się zachęcony do wyjazdu w miejsce, gdzie historia piętrzy się warstwami pod zabudową, jaką zostawiły minione wieki, nie licząc już najnowszego stulecia. Bohaterką powieści jest Cesca, która mieszka w Rzymie i zarabia na czynsz w marnym pokoju, oprowadzając turystów. Żeby to robić, poznała doskonale dzieje Wiecznego Miasta, ale nie zarabia tak dużo, żeby opłacić wynajem wygodnego locum. Czytelnik wie, że nie ma żadnego kapitału, że opuściła Londyn z powodów, których nie ujawnia, tak jak pozostaje utajnione jej poprzednie źródło utrzymania. Jej rzymscy znajomi to barmani, kelnerzy, drobne urzędniczki, ale przypadek sprawia, że w pojemniku na śmieci znajduje torebkę z zagadkowym listem, którego z powodu przyzwoitości nie otwiera, ale dociekliwe sąsiadki rychło ustalają, że zguba należy do właścicielki olbrzymiego zabytkowego pałacu, w którego pobliżu mieszczą się skromne domy mieszkalne. I tu akcja gwałtownie się zmienia. Tesca zwraca właścicielce zgubę, ta jest majętną, owdowiałą hrabiną i zleca przewodniczce wysokie honorarium za spisanie jej biografii. A hrabina była wielokrotnie pokazywaną w mediach amerykańską i europejską celebrytką.

Teraz narracja biegnie równolegle w siedemdziesiątej dekadzie minionego już wieku i w roku 2017. Pojawiają się wątki romansowe i sensacyjne, dzieje rzymskiego rodu, historia braci bliźniaków i na koniec wychodzi na jaw zagadkowa przeszłość bohaterki.

Karen Swan, jak i formuje wydawca, to autorka wielu bestsellerów, ale też dociekliwa pisarka, bo śledząc wszystkie powieściowe wątki, czytelnik utwierdzi się w przekonaniu, jak bardzo rzetelnie przygotowała się do spiętrzenia intrygujących sytuacji i współczesnych, i tych sprzed dziesięcioleci. Polecam tę lekturę z powodu elementów i poznawczych, i psychologicznych i sensacyjnych.

Karen Swan „Spotkajmy się w Rzymie”, przełożyła z angielskiego Elżbieta Pawlik, wydawca Bukowy Las, Wrocław 2023.

O wyższości Kupały nad Walentym, pogadajmy... - Bronisław Wypych

Kultura anglosaska wkroczyła w nasz życie przebojem; mówimy i piszemy jak rodowici Amerykanie.

Wszystko zaczyna się od języka „Na początku było słowo”, mówi święta księga. Najpierw jest to jeden wyraz, potem zdanie, następnie idzie za tym jakaś forma zabawy, która zmienia nasze spojrzenie na otaczającą rzeczywistość i gdy przekaz nam się podoba, przyjmujemy go. Czasownik „podobać” należy rozumieć dwojako; cukierek też nam się podoba, jego papierek i smak wyciągają naszą rękę: ale nie po to został wyprodukowany. Gdziekolwiek się ruszymy, mamy napisy po angielsku, chińczyk szukając restauracji zapyta nas w tym języku, pigmej opowiadając o swojej kulturze duchowej też przeplecie ją wtrąceniami tej mowy. O komputerze nie wspomnę, kto nie ma chociażby bladego pojęcia o zasadach gramatyki, idiomach i gdzie to tłumaczyć, pozostanie zielonym do końca. Ciekawe, czy za kilka lat będziemy mówić po chińsku?

Wchłanianie obcych kodów kulturowych występowało dość często w historii, zastępowały one bogów i święta o podobnej tradycji. Rzymianie, podbiwszy Greków zastąpili im Zeusa, Jowiszem, Aresa Marsem, Posejdona Neptunem i tak dalej. Historia się powtórzyła, gdy ogniem, mieczem i słowem bożym nawracano Europę.

Dobrawa, żona Mieszka, wraz z posagiem przywiozła kapłanów, którzy otrzymali od papieża zadanie: „Nawrócenie pogan na religię chrześcijańską”. Zabrali się do tego ochoczo i między innymi zamienili naszego Kupałę obchodzonego w dniu przesilenia letniego na świętego Jana Chrzciciela. I mamy noc Świętojańską.

Podobnie jest i dziś ze św. Walentym. Siła reklamy czerwonego serduszka w mediach i na witrynach sklepowych powoduje, że zapomnieliśmy już o gorącej czerwcowej nocy i 14 lutego, chciał czy nie chciał, kupujemy kartkę i wysyłamy do ukochanej osoby.

Obecnie:

Adam zeskanował swoje zdjęcie, podał wymiary, potem scharakteryzował siebie, jako ciepłego domatora, który poza literaturą i muzyką świata nie widzi, zna cztery języki, (chociaż jednym słabo włada), kocha podróże, (chociaż najdalej wyjechał z wycieczką szkolną do Pragi) i w zakończeniu dodał, że chętnie poznałby dziewczynę o podobnych zainteresowaniach. Przetłumaczył ankietę kliknięciem myszki i puścił w internet.

Takie ogłoszenie znalazła samotna, bardzo zapracowana Ewa z Australii. Patrząc na bruneta o zabójczym dumasowskim wąsiku zwątpiła, czy na nią małą, sepleniącą i rudą rzuciłby chociaż jednym okiem. Kliknięciem myszki zmieniła się w niebieskooką wysoką blondynę, o dużych oczach, pełnych ustach i wysłała odpowiedź.

Skrzynka e-mailowa szybko się zapełniała od listów obojga. Z nadejściem Walentynek nieśmiała Ewa zapragnęła się przekonać o zapewnianej miłości i wysłała czerwone serduszko ze zdjęciem podpisując – „I love you”. U Adama była późna noc, i mróz skrzypiał za oknem, a z ekranu monitora wyskoczyła naga Ewa, rozsypując piasek nad brzegiem oceanu. Odwrócił głowę i z lustra ospowata twarz w okularach sprowadziła go na ziemię. Odpisał natychmiast – „Ja również cię kocham”, wbił się w garnitur, wyjął z biurka bombonierkę i poszedł piętro wyżej rozgrzać się u sąsiadki, która była tak łasa na łakocie, że oddawała nie tylko duszę, ale i ciało.

A drzewiej bywało tak:

Rzepicha, przeganiając kijkiem gąski spotkała Piasta, idącego na popas z krowami. Zaiskrzyło między nimi i od tej pory chętnie wychodzili z trzodą i drobiem. Miłość, miłością ale co dalej, myślała pragmatycznie Rzepicha. Dojrzałość dziewczyny wypływała z biedy. W okolicy nie było aż tak wielu kawalerów, którzy zgodziliby się ją poślubić tylko dla urody. To znaczy, oni by się na pewno zgodzili, lecz głowy rodu czuwały. Czekało ją, wzdychała ze smutkiem, swatanie za jakiegoś pryszczatego, starego bogacza, chyba że… zadba o swoją przyszłość. Jest taka jedna noc w roku, kiedy sama może wybrać męża. Trzeba tylko spełnić kilka warunków; przeskoczyć przez płonące ognisko, Piast powinien wyłowić puszczony na wodę jej wianek, zanim zgaśnie w nim płomień, i razem muszą odnaleźć w lesie kwiat paproci. Na koniec wrócić na polanę przed świtem i ogłosić zawarcie małżeństwa przeskakując ponownie przez ogień. Przy świetle księżyca trudno jest rozpoznać, kto jest kim, a co dopiero dojrzeć paproć. Pozostaje zdać się po prostu na wolę bogów.

Rzepicha wierna tradycji i obyczajom przodków w noc Kupały przystąpiła do obrzędu. Gdy na polanie buchnął wysoki ogień i rozszedł się aromat palonych ziół, złożyła w płomieniach ofiarę z młodej kurki, prosząc bogów o opiekę nad jej intencjami. Następnie skoczyła przez o ognisko oczyszczając ciało i duszę. Upleciony wianek przewiązała wstążką i włożyła do niego płonące łuczywo. Z innymi dziewczętami, które miały podobny problem, śpiewając i tańcząc puściła go z prądem rzeki. Gdy jako pierwsza z nich ujrzała w ręku Piasta swój wianek, była pewna, że bogowie nad nią czuwają. Kwiat paproci znaleźli na mokradłach i w milczeniu zerwali. O świcie wrócili na polanę przepasani tylko bylicą i trzymając się za ręce skoczyli przez ogień dopełniając rytuału zawarcia małżeństwa.

Między nami mówiąc, Piast niczego nie zostawiał przypadkowi, wiedział, jak mocno Rzepicha ufała bogom, więc zawczasu przygotował sobie płonące łuczywo na brzegu, gdyby tamto zgasło, wstążkę ofiarował jej miesiąc temu na pamiątkę ich wielkiej miłości, dlatego szybko odnalazł właściwy wianek. To było proste, ale z kwiatem paproci to się napocił. Nie był jedyny, który go szukał. Uważał, że nikt przy zdrowych zmysłach w tę noc nie będzie błąkał się po lesie, kiedy ma coś przyjemniejszego do robienia. Dlatego zaklepał miejsce już wcześniej, w dzień bronił go przed innymi rywalami, w nocy chronił przed zwierzętami.

Piast i Rzepicha żyli długo i szczęśliwie, o czym wiemy z historii.

Niezależnie od czasów i obyczajów

Mężczyźni kobietom wszelkich krajów

Przysięgają miłość, wykazując się przy tem

Niebywałym dla ludzkiej natury sprytem.

17 czerwca w Muzeum Karkonoskim

odbyła się promocja książki dr Stefanii Żelasko „Jeleniogórskie szkoły koronki igłowej”. Spotkanie otworzyła dyrektor muzeum Julita Zaprucka.

Autorka przepięknie wydanej, bogatej w zdjęcia archiwalne, dwujęzycznej książki (polsko-niemieckiej) omówiła zebraną dokumentację, nad którą przez wiele lat pracowała. Jest kierownikiem Działu Szkła Artystycznego Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze.

W XIX i XX wieku powstały w Jeleniej Górze szkoły koronkarstwa, ta wiedza nie jest powszechna, a dzięki tej publikacji jesteśmy nieco bliżej poznania naszego regionu. 

Robert Bogusłowicz

 

Bronisław Krzemień poleca

Historia, która żyje i powraca

Znowu zadziwiła mnie powieść amerykańskiej pisarki. Pierwszą były „Rosyjskie róże”, w której to pozycji Martha Hall Kelly sięga do czasów proletariackiej rewolucji z 1917 roku. W trakcie tej lektury ze zdumieniem czytałem o tym, jak niszczącą siłą jest taki przewrót. Wychowany w trzech etapach socjalistycznej edukacji wyrastałem w przekonaniu, że rok 1917 był szlachetnym zrywem, który miał zrealizować ideę sprawiedliwości społecznej, jeśli nie tylko na wschodzie kontynentu, zaczynającego się od Uralu, ale w całej Europie i na całym świecie. No i następne pokolenia przekonały się, że to była utopia. Tym razem pisarka sięga do czasów II wojny światowej i podobnie jak w powyżej wspomnianej powieści, korzysta z bogatej bibliografii, sięga do wspomnień uczestników historycznych zdarzeń. Czytając obie książki, uświadamiam sobie, jakie trudne zadanie bierze na siebie pisarz. Bo przecież łatwiej chyba sfabularyzowaną opowieść o miłości, zdradzie, cierpieniu i rozstaniu, niż osadzić fabułę w historycznym kontekście, oddając prawdę minionych dziejów. Pomyślałem sobie, że Ameryka od stuleci była i jest miejscem ucieczki pokoleń zbuntowanych, rozczarowanych i poszukujących lepszego miejsca na ziemi. I nawet już odchodzi pokolenie tych, którzy mogą wspominać drugą wojnę, to przecież żyją jego następcy, zachowując wspomnienia ojców czy dziadków, pilnując fotografii, listów, dokumentów i medialnych doniesień. To, co dzieje się już w tym stuleciu, jest utrwalone w nowoczesnych formach informacji i komunikacji, a rzeczą autorów jest sięgać do nich, co wymaga pracowitości i rzetelności.

„Liliowe dziewczyny” jest dowodem takiego literackiego talentu i dociekliwości w sięganiu do źródeł przywołujących czasy II wojny światowej. Uświadamiam sobie, że nazwa tej hekatomby pisana jest wielką literą, ale proszę o usprawiedliwienie tego ortograficznego zaniedbania. Po prostu mam swoje powody. Informacja nad tytułem okładki zapowiada, że jest to „Opowieść o kobietach połączonych przez koszmar Ravensbruck”, a jestem przekonany, że mało kto mógłby nie wiedzieć, że jest to jeden z hitlerowskich obozów zagłady. Trafiają tam Polki z Lublina, patriotki, harcerki i inne kobiety związane z ruchem oporu. Tak trafia do obozu Kasia Kuśmierczyk wraz z matką i tam wojenny los styka ją z niemiecką lekarką Hertą Oberheuser, zachęcona hitlerowską ofertą o pracy dla medyków. Trzecią wiodącą postacią w powieści jest Caroline Ferriday, zawodowo obsługującą w Nowym Jorku biuro konsula Francji.

Wojna w Europie budzi w USA umiarkowane zainteresowanie, ale gdy zostaje napadnięta również Francja, a jej obywatele, zwłaszcza ci żydowskiego pochodzenia, tam zostawili swoje rodziny i przyjaciół, powstaje ruch charytatywny, w którym działa dobrze sytuowana matka Caroline, a i ona również, zauroczona pięknym aktorem z Paryża, organizuje wysyłkę paczek do jego ojczyzny, zwłaszcza dla dzieci. Rzecz w tym, że on jest żonaty z Reną, mieszkającą w Paryżu, ale tworzą bardzo liberalne małżeństwo, w którym wierność nie jest obowiązującą zasadą. Pracując w ambasadzie, obiecuje pomóc Paulowi w odszukaniu żony, a kiedy on trafia do okupowanej strefy szwedzkim statkiem, przychodzi czas, że i Caroline podąża jego śladem.

Trójdzielna opowieść o losach bohaterek pozwala poznać realia w zawłaszczonej przez hitlerowców, a potem i przez Sowietów Polsce, straszliwe zasady obowiązujące w obozie, którym ulega też niemiecka lekarka, a przypadek sprawia, że uwięziona mama Kasi, z wykształcenia i praktyki doskonała pielęgniarka, staje się pomocna obozowej lekarce, w jakimś stopniu łagodząc los więźniarek, pomagając w cierpieniu, chorobach, przemycając leki lub środki opatrunkowe, co potem spowoduje i jej egzekucję. Wstrząsające są opisy cierpień, jakie znosiły kobiety osadzone z różnych okupowanych krajów. Moja znajoma wyznała, że niektóre fragmenty powieści wywołały u niej potoki łez.

Obóz zostaje wyzwolony, Kasia ocaleje, ale nie powiem, jak skończy się jej i Piotra miłość ani to, czy Amerykanka odzyska swojego żonatego Paula. Wszystkie wątki są w mistrzowski sposób związane, a dzięki czemu, teraz kiedy docierają do nas informacje o wojnie na Ukrainie i w Palestynie, czytelnik pochłania powieść ze szczególnym zrozumieniem.



Martha Hall Kelly „Liliowe dziewczyny”, przełożyła Julia Szajkowska, wydawnictwo Prószyński Media Sp. z o.o., Warszawa 2016.

Anastazja Daniłowiczowa poleca

Nie ulegać złudzeniom

Wydawca „Konsultantki” nazywa tę powieść thrillerem psychologicznym. Myślę, że Ruth Heald mimo misternie skonstruowanej fabuły jest bardziej psycholożką, niż kryminologiem. Oczywiście jest w tej prozie wiele elementów budzących napięcie, ale znacznie więcej analizy psychologicznej. Szczególnie mogą być zainteresowane tą pozycją dotknięte manią prześladowczą osoby, skłonne do podejrzliwości, a zwłaszcza niepewne swojej pozycji w związku. I nie jest ważne, jaki to jest związek, sakramentalny, cywilny czy po prostu układ na zasadzie dobrowolności, unikający sformalizowania w urzędzie czy jakimkolwiek biurze wyznaniowym.

Bohaterka powieści Claire jest wziętą, nagradzaną i zatrudnianą w cenionym dzienniku. Akcja zaczyna się w momencie, kiedy z mężem i niedawno urodzoną córeczką opuszcza Londyn, pracę, żeby zamieszkać na wsi w domu, blisko teściów, bo zwolniła się nieruchomość, a do niedawna dziennikarka chce uciec od zgiełku stolicy i zakosztować wiejskiej ciszy, napawając się macierzyństwem i życiem rodzinnym.

Claire tylko z pozoru wygląda na bardzo szczęśliwą kobietą. Ma wszystko, o czym marzą młode kobiety: przystojnego, opiekuńczego, zaradnego męża, upragnione dzieciątko, a nawet pozyskuje w tej wsi nową przyjaciółkę, Emmę, która też ma córeczkę kilkumiesięczną. To drugie poza Oliwią niemowlę w tej wsi. A za ogrodzeniem mieszkają teściowie, a jak wiadomo, to pokolenie bardzo kocha wnuczęta. To wszystko pozory. Claire czuje się osamotniona, nie potrafi w sobie wykrzesać miłości i czułości do córeczki. Na domiar złego jej teściowa, taka przyjazna z londyńskiej perspektywy, teraz okazuje się zimna, nieczuła i wręcz nieżyczliwa. Młoda matka źle czuje się w domu, gdzie niedawno zmarła babcia jej męża Matta. Obwinia się, że jest złą matką. Źle sypia, niemowlęciu udziela się jej rozdrażnienie. Często budzi się w nocy. Dom nie został przygotowany na przyjęcie młodej rodziny, a teściowa zapowiada, że planuje sprzedać tę nieruchomość, choć zapewniała, że młodzi zostaną tutaj, aż uzbierają fundusze na zakup czegoś własnego. Matt jest jedynym synem, w klasyczny sposób zawłaszczany przez matkę.

W domu zachodzą niepokojące rzeczy. Coś znika, pomieszczenia zapełniają rzeczy po zmarłej, młodzi nie mają gdzie ulokować swojego dobytku. Teściowa namawia Matta, by przyjął do pracy dawną sympatię, Sarah. Naszą bohaterkę zaczyna prześladować zazdrość. Relacji o życiu młodej rodziny towarzyszą spisane kursywą fragmenty dziennika kobiety doświadczającej, jak teraz się mówi, przemocy domowej. Jest poraniona i posiniaczona. Czytelnik nie wie do końca, czyje są te zwierzenia. Rośnie napięcie, koło domu pojawia się tabliczka z napisem do sprzedania. Ruth, teściowa sugeruje, że młoda matka jest chora psychicznie, manipuluje synem, który jest rozdarty między żoną a matką. Napięcie rośnie, czytelnik dopiero na końcu dowiaduje się, co zdarzyło się w Londynie i skąd te niepokojące stany u Clair. Zaś osoby, które ona spotyka w tej wsi, mają całkiem inną tożsamość. A jaką, to czytelnik sam się dowie pod koniec lektury tej intrygującej do końca powieści. Sensacyjność książki mieści się w rosnącym napięciu, a psychologia daje się odczytać z narastającej pozornej paranoi bohaterki. A układ teściowa — synowa jest wielu osobom znany z reportaży, filmów, a niektórym z autopsji. Warto przeczytać, by ustrzec się syndromu toksycznej teściowej.

Ruth Heald „Konsultantka”, przełożył Adrian Napieralski, Wydawnictwo FILIA, seria Mroczna strona, Poznań 2023.

Anastazja Daniłowiczowa poleca

Inna Ameryka

Mam wielu znajomych, którzy wyjechali do USA. Doskonale im się tam wiedzie. W najtrudniejszych dla nas czasach przysyłali paczki lub lokowali w listach dolary, a takie wsparcie było na wagę złota, a zwłaszcza kawa sprawiała wielką radość. Krewni moich znajomych za uskładane tam pieniądze w kraju budowali domy, które najpierw wynajmowali, a w miarę starzenia się przemieszczali się zza Oceanu do Polski.

Tymczasem ja przeczytałam powieść, która pokazuje Amerykę z zupełnie innej strony. Fakt, że opisuje USA z minionego stulecia, ale czytałam opisy różnych stanów zdumiona tym, co one zawierały. Książka autorstwa Kristin Hannah pod wymownym tytułem „Gdzie poniesie wiatr” wraca do czasu wielkiego kryzysu z lat trzydziestych.

Bohaterką jest Elsa Martinelli. Nosi nazwisko włoskiej rodziny, która przyjęła ją nadspodziewanie serdecznie, czego młoda dziewczyna zupełnie się nie spodziewała, gdyż w rodzinie, gdzie była z najmłodszą z córek, nikt jej nie cenił. Starsze, niezwykle urodziwe, szybko znalazły mężów, a ona, najbrzydsza, zakompleksiona, nie miała szans na zamęście. Kiedy więc zwrócił na nią uwagę Martinelli, uległa jego urokowi i dała się uwieść, przekonana, że może nikt jej nie pokocha i nie zechce pójść z nią do łóżka. Owocem tego oczarowania była ciąża, a kiedy fakt wyszedł na jaw, rodzice dziewczyny powiadomili o wszystkim Tonego i Rosę Martinelli, a ich przystojny syn nie wyparł się ojcostwa. Jego matka, wzburzona sytuacją, przystała na jedyne honorowe wyjście, czyli ślub pod warunkiem, że synową przejdzie z wyznania ewangelickiego na katolicyzm. Poślubiony pod presją Raf nie był wymarzonym mężem, ale pokochał córkę, kiedy przyszła na świat, nie na tyle głęboko, by zostać z rodziną, kiedy nastały trudne czasy. Długie okresu suszy zniszczyły zasiewy. Piaskowe burze zniosły uprawne warstwy ziemi. Gospodarstwa upadały, farmerzy opuszczali zadłużone i zajmowane przez bankierów farmy. Gazety sławiły Amerykę mlekiem i miodem płynącą. Mężczyźni opuszczali Teksas, udawali się w nieznane w poszukiwaniu pracy i chleba. Raf marzy, by uciec z farmy i spełnia zamiar, nie dając znaku życia. Nie przysyła ani listów, ani pieniędzy. Jego córka o tę rejteradę ojca obwinia matkę. Uważa, że on uciekł właśnie od niej, zostawiając rodziców, żonę i dwoje dzieci. Natomiast teściowie bardzo pokochali synową, która okazała się wspaniałą, odpowiedzialną kobietą dzielnie znoszącą porzucenie przez męża, podczas gdy Loreda ma naturę ojca i marzy, by opuścić farmę. I nasza bohaterka w kawalkadzie uciekinierów z dwójką dzieci wyrusza w nieznane. Jedzie samochodem teściów, którzy nie chcą opuścić farmy, zbudowanej od podstaw z wielkim trudem.

Żeby dojechać do wymarzonej Kalifornii, Elsa liczy każdą kroplę benzyny, przyłącza się do strajkujących. Okazuje się, że plantatorzy, władze, policja to siły skonsolidowane. Plantacje są chronione przez najemników z bronią. Chociaż bunt jest pokojowy, bez użycia siły, policja strzela do buntowników. Elsa zostaje raniona. I teraz jej córka buntująca się przeciw matce zaczyna ją doceniać i kochać, ale już jest za późno, tak jak spóźniona jest miłość lidera komunistów do jej matki. Oczywiście nie spotyka ojca, który ich wszystkich opuścił.

Powieść jest nieocenionym źródłem wiedzy o Wielkim Kryzysie, o nędzy, jaką z powodu suszy, piaskowych burz doświadczyli najubożsi nie ze swojej winy, ale z powodu zachłanności i bezwzględnego egoizmu tych, którzy sprawowali władzę. Płeć męska może uczyć się z tej lektury, jak być odpowiedzialnym mężczyzną, a kobiety, którym brakuje urody, mogą się przekonać, że inne cechy mogą im zjednać miłość i szacunek.

Wcale się nie dziwię, że autorka zyskała za swoją twórczość wiele nagród.

Kristin Hannah „Gdzie poniesie wiatr”, z angielskiego przełożyła Anna Zielińska, wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2021.

Bronisław Krzemień poleca

Gej w rodzinie

Tak się złożyło, że wśród moich znajomych było kilku homoseksualistów. Jeden nauczyciel, drugi intelektualista, obaj nie żyją. Trzeci nie musi brać udziału w paradach mniejszości, która uważa siebie za dyskryminowaną grupę, bo mając poważną pozycję w mieście, nie krył się za swoją miłością do mężczyzny, bez przeszkód kupili wspólne mieszkanie w willowej dzielnicy. Byli i są cenieni i szanowani w swojej grupie zawodowej. Podobnie jak bohater „Gujcia” Stevena Rowleya. Ten neologizm w tytule jest zbitką dwóch słów: wujcio i gej.

Gejem jest bohater powieści, Patrick. To bardzo ceniony aktor obsadzany w serialach telewizyjnych, cieszących się olbrzymim zainteresowaniem. Owocem tego stanu rzeczy jest olbrzymia popularność aktora, więc gdziekolwiek się pojawi, otaczają go fani. Zapraszają na drinki, błagają o autografy, adorują go kobiety. On jednak od dwunastu lat przeżywa wielki dramat. Są już czasy, kiedy nikogo nie bulwersuje jego orientacja seksualna. Rzecz w tym, że Patrick opłakuje swoją wielką miłość. Joe zginął w wypadku samochodowym, a jego partner, który zajmował miejsce dla kierowcy w tym aucie, nie żyje, on zaś, pogrążony w rozpaczy, nie może sobie darować, że przetrwał wypadek, zamiast zginąć. Rodzina wie o jego stracie. Rodzona siostra, widząc rozpacz brata, kiedyś diagnozuje tę sytuacje: Nawet nie byliście małżeństwem. Jej brat jest ugodzony w samo serce. Dla niego forma związku, która była źródłem szczęścia, a teraz jest przyczyną nieutulonej rozpaczy, nie miała znaczenia.

Patrick, nie mogąc znieść tego pozornego szczęścia związanego ze sławą i bogactwem izoluje się, wyjeżdża i mieszka w odludnym, ale pięknym domu z basenem. Jego jedynymi sąsiadami są trzej mężczyźni, tworzący szczęśliwy homoseksualny trójkąt. Oddzieleni ogrodzeniem rozumieją się i wspierają, chroniąc izolację aktora, który zajmuje swoją posiadłość pod zmienionym nazwiskiem.

I wtedy jego z trudem odzyskiwany spokój zostaje zburzony. Umiera jego bratowa, a owdowiały mężczyzna prosi, by Patrick zabrał osierocone, pogrążone w rozpaczy dzieci, czyli Maisie i Granta. Dziewczynka i chłopiec nie zdążyli się przywiązać do wujka, bo odizolował się od rodziny, ale w tej sytuacji wie, że musi pospieszyć z pomocą osieroconej rodzinie. Dzieci nie mają ochoty opuszczać domu, gdzie wszystko przypomina im matkę, ale wujek zachęca ich obietnicą, że będą mogły do woli pluskać się w basenie. Ich ojciec jest alkoholikiem, ale w tej tragicznej sytuacji gotów jest podjąć się terapii, w doskonałym ośrodku odwykowym, blisko położonym od miejsca, gdzie będą przebywać syn i córka. Małolaty nie wiedzą, gdzie będzie ich ojciec, ale cała trójka uczy się poznawać siebie wzajemnie. Rodzi się miłość między mężczyzną a bratankiem i bratanicą.

Czytelnik z wielkim zainteresowaniem pochłania opisy wzajemnego poznawania się i akceptowania. Okazuje się, że obecność dzieci stanie się czynnikiem przywracającym do życia i aktywności ich wuja.

Gorąco polecam tę powieść wszystkim, którzy nie potrafią zdobyć się na zrozumienie i akceptację orientacji seksualnej, której nie podzielają. Powieść ma swój narracyjny dynamizm, obfituje w elementy psychologiczne, nie brak w niej mimo tragizmu sytuacji elementów komizmu. To wspaniała, odprężająca i edukacyjna lektura. Autor doczekał się tłumaczenia swoich bestsellerowych powieści na 20 języków, zapowiadane są ich ekranizacje.

Steven Rowley „Gujcio”, przełożyła Magdalena Rychlik, wydawca Prószyński Media Sp. z o.o., Warszawa 2022.

Spotkanie literackie w zameczku

Robert Bogusłowicz


Spotkanie literackie z cyklu ars poetica tym razem odbyło się w nowo wyremontowanej dawnej willi Maxa Erfuta, zwanej przez jeleniogórzan zameczkiem.

Osiedlowy Dom Kultury oraz Stowarzyszenie Literackie w Cieniu Lipy Czarnoleskiej w środę o godzinie 17 zaprosili twórców ze stowarzyszenia, którzy zaprezentowali swój dorobek tworzony już w nowych strukturach, z nowym zarządem w minionych ośmiu latach. Zaskoczeniem była duża frekwencja gości przybyłych na prezentację utworów.

Spotkanie otworzyła p. Dominika Krop, następnie oddała głos pełnomocnikowi stowarzyszenia Janinie Lozer, która krótko przedstawiła osiągnięcia grupy literackiej. Swoje utwory czytali, Janina Lozer, Urszula Musielak, Krystyna Stefańska, Jerzy Tański, Krystyna Pawłowska. Teresa Tańska – malarka- opowiedziała swoim udziale w tworzeniu tomiku męża.

Bardzo ciekawie zabrzmiały strofy poezji w secesyjnych salach dawnego właściciela fabryki. Po zakończeniu spotkania goście podziwiali ogromną klatkę schodową z kominkiem, aby później wyjść na słoneczny park. Bardzo udane spotkanie.

Daniel Rzepecki poleca

Toksyczne uczucie

Rekomendację książki, o której poniżej, wklepuję na klawiaturze komputera ósmego maja, kiedy w kalendarzu wypada Dzień Bibliotekarza i Bibliotek. Z publikacji, które tworzyły klimat do tych obchodów, dowiedziałem się, że pierwsze zbiory książek do wykorzystania przez chętnych zaczęły powstawać w Mezopotamii i Egipcie, a w Europie pojawiły się już w pierwszej połowie piątego wieku przed Chrystusem, w Grecji. Resztę wiadomości Czytelnicy znajdą w Internecie, więc jeszcze tylko przywołam opinię Ireneusza Koprysia, który w eseju „Książki na receptę” powołał się na eksperyment w jednym z amerykańskich uniwersytetów, który udowodnił, że „…książki przenoszą nasz mózg do innej rzeczywistości, a osoba czytająca niejako wchodzi w ciało bohatera lektury i razem z nim przeżywa literackie perypetie. I to nie tylko metaforycznie, ale i biologicznie, na co wskazują zmiany w obszarach mózgu odpowiedzialnych za fizyczne odczucia i motorykę (-) czytanie jest ponadto remedium na starzenie się mózgu – może spowolnić ten proces nawet o 30 %”.

To wszystko ma odniesienie do tego, że czytając „Zgubny wpływ” Mike’a Omera przypomniałem sobie zdarzenia sprzed wielu lat, kiedy na zaproszenie znajomej uczestniczyłem w jej domu z przedstawicielami jednej z sekt działających w Polsce. Oni najwyraźniej przyjechali z zamiarem zwerbowania nowych członków, ale ich starania spełzły na niczym. Odjechali zdegustowani oporem mojej znajomej i jej przyjaciółki i niebawem obie doznały identycznych dolegliwości neurologicznych. Co prawda ból nękał w innych miejscach, ale z jednakową siłą. Obie doszły do przekonania, że sekciarze dokonali czegoś w rodzaju przekleństwa. Dolegliwości minęły, one przestały kojarzyć je z niedawnym spotkaniem, ale wróciły na wieść o tym, że nie żyje ich wspólna przyjaciółka, która wcześniej przystąpiła do tej grupy. Podobno dokonała samobójstwa, ale nie śledziłem dalszego toku dochodzenia, o którym było głośno w mediach. Otóż w tej powieści opisana jest historia sekty działającej w USA.

Bohaterkami są dwie młode kobiety. Jedna w policji jest bardzo cenioną negocjatorką. Kiedy trzeba uwolnić z napięcia człowieka gotowego do samobójstwa, ona dociera do przyszłej ofiary autozamachu i uwalnia go zarówno z psychicznego napięcia, jak i samobójczego postanowienia. Negocjatorka ma na imię Abby, druga z bohaterek to Eden, matka porwanego ośmiolatka. Jak się okaże w trakcie lektury, obie znają się z czasów, kiedy razem z mężami i dziećmi znalazły się w sekcie. Uwolniły się z tego głębokiego uzależnienia, ale kiedy Eden wpadła w rozpacz po zniknięciu synka, skojarzyła sobie negocjatorkę, o której skuteczności dowiedziała się z telewizji i dotarła z błaganiem o ustalenie, co dzieje się z jej synkiem Nathanem i podjęcie starań o uwolnienie go od porywaczy, którzy żądają okupu w wysokości pięciu milionów dolarów. Kwota jest nieosiągalna dla skromnej urzędniczki, która ma jeszcze na utrzymaniu kilkunastoletnią córkę. To ona, Gabrielle podejmuje się przez swoje fora internetowe zgromadzenia tej fortuny, a pomaga dziewczynie dziennikarz.

Akcja zostaje nagłośniona, ale giną osoby, które wspierają poszukiwania. Negocjatorka kojarzy uprowadzenie z sektą. Jej przywódca ma wielkie wpływy. Utrudnia działania policji. Obie bohaterki nie mogą liczyć na pomoc mężów. Obie są rozwiedzione, a mąż Eden wciąż pozostaje w sekcie, bezgranicznie oddany przywódcy. Inni członkowie wierzą ślepo w najlepsze intencje swojego „Góru” i nie ma co liczyć na ich pomoc i współpracę. Przeszli skuteczne pranie mózgu.

Mike Omer od pierwszej do ostatniej strony trzyma czytelnika w napięciu. Akcja przebiega wartko, stopniowo odsłaniają się mechanizmy działania sekty. Kilkusetstronicowa powieść podzielona jest na krótkie, dynamiczne rozdziały. Doświadczony pisarz doskonale wie, że im dłużej trwa napięcie, tym z większą siłą angażowana jest uwaga czytelnika. Autor jest cenionym prozaikiem, a powieści z wątkiem psychologicznym, socjologicznym i kryminalnym zyskują mu wiele czytelników i zjednują jurorów literackich konkursów. Gorąco polecam, bo ta książka dostarcza i napięcia, i odprężenia.



Mike Omer „Zgubny wpływ”, z angielskiego przełożył Robert Ginalski, Wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2023.

Daniel Rzepecki poleca

Piękny demon

Dwa lata temu opuściła więzienie Michelle Knotek. To jest prawdziwe imię i nazwisko bohaterki wstrząsającej książki Gregga Olsena „Nikomu ani słowa”. Autentyczne są również imiona sióstr Nikki, Sami i Tori, które były ofiarami Shelli, jak w skrócie nazywano tę czarną bohaterkę rekomendowanej tutaj pozycji. Użyłem określenia „czarną” nie ze względu na przynależność rasową, bo jak powszechnie wiadomo, w wieloetnicznej Ameryce określając jakąś osobę nie podaje się tylko płci, wieku i innych danych identyfikujących, ale również rasy, do jakiej należy. Michelle miała mroczny charakter, krótko mówiąc była podła i okrutna, choć można byłoby się spodziewać, że w trakcie dochodzenia w procesie sądowym poddano by ją badaniom psychiatrycznym i może złagodzono jej wyrok z powodu udowodnionych zarzutów. Kiedy wpłynęło doniesienia, jakich rzeczy dopuszcza się ta kobieta, przez dwa lata nie podjęto starań, by wyjaśnić zarzuty. Była piękna, lubiana przez współmieszkańców, nikt wcześniej nie wnosił żadnych skarg.

Michelle była trzykrotnie zamężna, każda z sióstr miała innego ojca. Czwartą ofiarą był jej bratanek, którego przygarnęła, by, jak to się mówi, nie zszedł na złą drogę z ojcem kryminalistą i matką narkomanką. Na pozór wskazywało to na jej rodzinne uczucie, empatię i gotowość do pomocy. Prawda była taka, że uznawana za dobrą matkę, przykładną żonę, oddaną opiekunkę bratanka, w gruncie rzeczy była demonem. Sprawiała doskonałe pozory istoty ze wszech miar godnej naśladowania. Dziewczynki były zadbane, a kiedy zauważono w szkole sińce, dziewczynki tłumaczyły się przypadkowymi upadkami i stłuczeniami. Ojczym dwóch sióstr i biologiczny ojciec trzeciej był absolutnie podporządkowany żonie, którą ogromnie kochał, a co dziwniejsze, kiedy napadał ją atak furii, traktowany instrumentalnie, wierzył we wszystkie zarzuty bez próby wyjaśnienia, czy w jakikolwiek sposób zawiniły. W sprytny sposób uchylała się od kar średnia Sami, gdyż nauczyła się schlebiać matce, a najmłodsza, ukochana przez Dave,a, ojca, była jeszcze oszczędzana. Nie czas tutaj i miejsce, by wymieniać wszystkie okrucieństwa, jakich dopuszczała się kobieta, gdyż samo czytanie o tym, jak się pastwiła, wyciska łzy z oczu. Budzi też zdumienie to, jak podporządkowany był Dave. Chcąc zarobić na tę rodzinę i spełniać wszystkie kaprysy żony, pracował bardzo dużo i godzinami nie było go w domu. Kiedy się zjawiał, nie zadawał sobie trudu, by zweryfikować to, co mówiła Michelle. Pod dyktando bił, nakazywał obnażanie się i wyganianie z domu na mróz, czołganie się nago po skarpie, a wszyscy domownicy mieli nakazane, by tak się skrywać przed sąsiadami, by wszyscy sądzili, że w tej rodzinie jest wszystko w porządku. Najstarsza Nikki milczała ze strachu przed zemstą matki, jedyną życzliwą osobą była babcia dziewczynek, ale mieszkająca na tyle daleko, by nie wiedzieć, co się dzieje. W końcu Nikki przy jednym ze spotkań wyjawiła seniorce rodu i ta powiadomiła szeryfa. Kiedy ten szukał potwierdzenia faktów u najstarszej z sióstr, ta nie zareagowała. Już była poza domem w innej szkole, ale nie opuszczał jej strach przed matką i ojczymem.

Ten przedłużający się bezruch organów ścigania spowodował, że i najmłodsza dziewczynka zaczęła być nękana z przyzwoleniem ojca. W tym czasie Knotkowie przygarnęli przyjaciółkę Michelle i z kolei ta została poddana pastwieniu się i głodzeniu, aż ten stan rzeczy spowodował zgon kobiety trzymanej w nieogrzewanym gospodarczym pomieszczeniu. Współsprawca poćwiartował zwłoki i utopił je, ale starsza z dziewczynek zachowała część rzeczy należących do przygarniętej przyjaciółki matki. W tym czasie zniknął przyrodni brat dziewcząt, a matka tłumaczyła, że uciekł na Alaskę, o czym zawsze marzył. On został uśmiercony, gdyż wiedział, co się dzieje, ale zwłoki nie mogły być poddane przydomowej kremacji, gdyż nie sprzyjała temu pogoda, więc zostały głęboko zakopane.

Dzięki babci, której jedynej autor zmienił imię i nazwisko na Lara Watson, jak i dzięki maltretowanym córkom Knotków obojgu udowodniono winę i zasądzono Michelle na ponad 20 lat, jej mąż otrzymał o kilka lat niższą karę więzienia. Ten wyrok był skutkiem jego przyznania się do winy. Książka mieści się w gatunku literatury faktu. Autor dokonał wnikliwego gromadzenia materiału uzupełnionego o relacje uczestników zdarzeń.

Lektura jest wstrząsająca, ale godna polecenia i kobietom, i mężczyznom, by uświadomili sobie, jakie demony może kryć ich natura. I wszystkim pozostałym czytelnikom, by mieli baczenie na to, co się wokół nich dzieje i by reagowali na wszelkie zło, jakiego ktoś może się dopuścić. A że to jest i w naszych warunkach możliwe, donoszą media informując o dzieciobójcach, matkobójcach oraz innych niegodziwościach.


George Olsen „Nikomu ani słowa”, przełożył Piotr Grzegorzewski, Wydawnictwo Poradnia K Sp. z o.o. Warszawa 2023.

Bronisław Krzemień poleca

Rewelacja

Cały kraj i cała Europa żyje doniesieniami z frontu na Ukrainie. Nasi znajomi uporządkowali szafy i szuflady, dostarczając do miejsc, w których gromadzone są użyteczne rzeczy dla uchodźców. Mój sąsiad udostępnił im mieszkanie, w latach mojej młodości zamieszkałe przez pięcioosobową rodzinę. Młode pokolenie dorosło, usamodzielniło się, pobudowało lub opuściło nasze miasto. Piętro niżej mieszka już trzecia rodzina, pierwsza wyjechała do Niemiec, druga znalazła mieszkanie bliżej pracy. I w tym nastroju podpatrywania i wspomagania uchodźców czytam „Dzieci Kronosa” Siergieja Lebiediewa. Autor urodził się w 1981 roku w Moskwie, jest dziennikarzem, poetą i prozaikiem, a wydawca, podając te informacje podkreśla, że poprzednia pozycja mieszkającego na emigracji pisarza „Granica zapomnienia” została uznana „za jedną z dziesięciu najlepszych powieści 2016 roku”.

Moim zdaniem rekomendowaną tutaj powieść ze szczególnym zainteresowaniem przeczytają potomkowie rodzin repatriowanych z przedwojennych kresów wschodnich, bo w dużym stopniu odnajdą w tej pozycji doświadczenia swoich własnych rodów, zwłaszcza ci, którzy z opowieści znają doświadczenia syberyjskich zesłańców. Kilka miesięcy temu czytałem reportaż historyczny o wojnie rosyjsko-japońskiej. Carska Rosja przegrała, zaś autor pisze, że mimo przeważającej liczebności jej oddziałów, Azjaci walczyli skuteczniej, bo mieli wspólną motywację, podczas gdy w szeregach rosyjskich byli żołnierze z podbitych pobliskich narodów i krajów. Byli w wojsku, bo musieli, ale ich znacznie mniejsze ojczyzny już zostały utracone i wessane przez znacznie większego molocha.

Lebiediew ustami bohatera, Kiriłła rekonstruuje dzieje swojego rodu, który nie pod przymusem, ale z własnej woli znalazł się w dziewiętnastym stuleciu w carskiej Rosji. Prapradziadek Kiriłła, zamiast w ówczesnych Prusach kontynuować zawód lekarza, zafascynowany homeopatią uznał, że nie jest ona dostatecznie doceniona w jego środowisku i postanowił ją rozwijać i propagować na wschodzie. Założył rodzinę, pozyskał przyjaciół, został położnikiem, bo takie było zapotrzebowanie i rozstał się za swoją ideą. Kolejne pokolenia nie zachowały pamięci o porzuconej ojczyźnie swoich przodków, a ostatni z rodu dzięki babci zainteresował się jej pochodzeniem. To ona kilkuletniego chłopca zabierała na niemiecki cmentarz w Moskwie. Mimo nazwy były tam groby innych cudzoziemców, a jak chłopiec zaczął chodzić do szkoły, już rozpoznawał na nagrobkach napisy w obcym alfabecie. I dopiero po śmierci seniorki dotarł do skrywanych przez nią listów, fotografii i fragmentów dzienników. Już jako dorosły i wykształcony mężczyzna poszedł śladem tych pamiątek. Był czas, kiedy jego rodzina zajmowała obszerne, eleganckie mieszkanie w stolicy. Ojciec, pracownik naukowy, był kolekcjonerem, więc musiał opuścić zajmowany lokal i dzięki protekcji nie znalazł się na bruku, tylko dostał mniejsze mieszkanie w gorszej dzielnicy. A bohater powieści doczekał się politycznych zmian w byłym Kraju Rad. Ten rozpadł się i myśleli, „że całe zło zawierało się w ZSRR, i teraz gdy Związku już nie ma, wydarzenia zostaną skierowane na właściwe tory; nie rozumieli, że zło jest częścią historii, a demokracja to system minimalizacji zła, a nie triumfującego dobra…” Oni byli dziećmi „…wielkich miraży, które unosiły się nad Rosją; byli przejściowym pokoleniem, gdy monstrum rosyjskiej państwowości prawie wyzionęło ducha, stało się słabe i widmowe… okazało się, że… są zaledwie wytworami podmuchów powietrza.”

Jeżeli nawet po przewrocie politycznym trwało łapówkarstwo, przekupstwo, nepotyzm, donosicielstwo, to rodziły się wielkie fortuny, a ci, którzy się dorabiali, lokowali konta w europejskich bankach, kupowali nieruchomości na Lazurowym Wybrzeżu, kształcili dzieci w najlepszych uczelniach.

Kiryłł wyrusza tropami, jakie zawarte były w skromnej, starannie wyselekcjonowanej spuściźnie babci. Nie zostało nic, co by mogło sprowadzić na rodzinę wiadome służby.

Bohater dociera tam, gdzie żył i pracował jego przodek lekarz, położnik, niespełniony homeopata, wyrusza do już zjednoczonych Niemiec, kierowany brzmieniem nazwiska, przez które byli nękani jako szpiedzy i zdrajcy, dociera nawet do tych, którzy tam, na ziemi ojców przetrwali, nieświadomi, że na Wschodzie żyją ich krewni. Właściwie jeden krewny, czyli Kiryłł.

„Dzieci Kronosa” są powieścią o bogatym języku. Właściwie książka ma kilka warstw znaczeniowych. Jak w soczewce pokazuje zdarzenia polityczne dwóch stuleci, a właściwie trzech, bo i współczesne dekady również. Zatem daje czytelnikowi skondensowaną wiedzę polityczną. Autor zadziwia erudycją. Ze swobodą sięga do mitologii, zna chrześcijaństwo w różnych mutacjach, nie są mu obce zakamarki ludzkiej duszy, skłonność do nikczemności, egoizmu, ale też altruizmu i wielkoduszności. Przenikliwie pokazuje to, składa się na despotyzm i pragnienie władzy za wszelką cenę. Kiedy śledziłem stylistykę tej powieści, w niejednym miejscu widziałem, jak wnikliwe opisy miejsc i sytuacji nagle przechodzą w prozę poetycką. Podziwiam Grzegorza Szymczaka, jak doskonale tę prozę przetłumaczył z rosyjskiego na język polski. Wcale bym się nie zdziwił, gdybym w jakimś momencie dowiedział się, że dorobek tego autora nominowany jest do Literackiej Nagrody Nobla. A jeśli nie, to przecież jest wiele dzieł, które nie mieszczą się na tej prestiżowej liście, co nie umniejsza ich wartości.

Siergiej Lebiediew „Dzieci Kronosa”, przełożył Grzegorz Szymczak, Wydawnictwo Claroscuro, Warszawa 2019.

Anastazja Daniłowiczowa poleca

Miłość w kolorach tęczy

Sama nie wiem, jak mi się narzucił ten pretensjonalny tytuł, może dlatego, że już dawno nie czytałam tak porywającego romansu. Jego kolejne części zapowiadane są przez nazwy miast, które wszystkim są znane, a każda z tych części składa się z kilkudziesięciu rozdziałów. Czytelnik ma niesamowitą frajdę, bo jak jest niezbyt dobrze sytuowany, to znajdzie tu obraz włoskiej rodziny, której, choć posiada restaurację, wcale jej nie jest lekko, a drugi biegun stanu posiadania zajmują bogacze, gwiazdy opery z najgłośniejszych scen świata. O tym drugim biegunie nawet dzieci właściciela restauracji nie mogą marzyć. Syn jest bardzo oddany bliskim, dwie córki niesprawiedliwie są obdarowane przez los. Jedna zachwyca urodą, druga zdumiewa wspaniałym sopranem, czego nikt nie dostrzega, dopóki ojciec rodziny nie urządzi przyjęcie dla przyjaciół z okazji okrągłej rocznicy ich ślubu. Niespodzianką jest przyjazd Roberta, syna jubilatów, śpiewaka z La Scali, który w prezencie zaśpiewa dla nich pieśń ze swojego repertuaru, a Rosanna, ta brzydsza z sióstr uproszona przez gości, też da wokal, który wszystkich zachwyci.

Rosanna, jeszcze prawie dziecko, nie może usnąć w nocy, oczarowana synem jubilatów, bo przystojny i pięknie śpiewa, więc z głową wtuloną do poduszki mówi do siebie, że on zostanie jej mężem. Po raz pierwszy zwrócono uwagę na brzydulę, a nie na jej piękną siostrę. Oczywiście Robert Rossini, w operowym środowisku znany z tego, że jest współczesnym Casanową, jeszcze tej nocy uwiedzie Carlottę. Owocem tej jednej upojnej nocy okaże się ciąża, o której nie dowie się nikt, poza bratem Luco. Ona wyjdzie za mąż za odrzucanego i niekochanego chłopaka, a kiedy, lekceważony przez żonę, dopuści się zdrady, ona, jak to się mówi, rzuci mu w twarz wiadomość, że nie jest ojcem ich dziecka. Rozstają się. Luca finansuje lekcje śpiewu u najlepszego nauczyciela, który uformował już niejeden talent, a teraz na emeryturze widzi dziewczynę na scenie La Scali. Luca opuszcza ojca, nie przejmując restauracji, wyjeżdża z utalentowaną siostrą do Neapolu i dzięki rekomendacji nauczyciela śpiewu dostaje się do uczelni kształcącej dalej utalentowanych wokalistów.

Wolą autorki Robert spotyka Rosannę Menici, przypomina sobie utalentowaną dziewczynę, córkę przyjaciół jego rodziców.

Ona wie, że żadna w tym świecie nie oprze się Robertowi, pozostaje tę jedyną, która nie da się uwieść. Wśród jego kochanek jest Donatella Bianchi, piękna, bogata i zamężna z bogatym, ale nieatrakcyjnym mężczyzną, ale oboje dają sobie erotyczną wolność. Robert nie wie, że kochance zawdzięcza pozycję w operze. Nie dochowuje jej wierności, kiedy nagle zachoruje jedna z jego operowych partnerek, jej miejsce zajmie Rosanna Menici, bo jest po prostu bezkonkurencyjna.

W jej bracie zakocha się najlepsza przyjaciółka dziewczyny, ale bez jej talentu, więc zostanie tylko chórzystką. Kiedy on nie odwzajemni jej uczucia, chórzystka rzuca się w każde ramiona, ma też krótki romans z Robertem. Luca odrzuca miłość chórzystki, bo ma powołanie do stanu duchownego.

Każda z postaci tej powieści jest zakochana do szaleństwa. Nikt to nie dochowuje wierności, oprócz głównej heroiny. Nie powiem, czy poślubi Roberta, czy Luca zrezygnuje z sutanny, czy piękna, bogata Donatella rozwiedzie się z mężem dla śpiewaka, bo Czytelnik sam rozpozna te wszystkie barwy miłości. Pod warunkiem że przeczyta ten niesamowicie porywający romans, w którym jest też intrygujący wątek sensacyjny. Więc zachęcam do lektury.

Lucinda Riley „Dziewczyna z Neapolu”, z angielskiego przełożyła Marzenna Rączkowska, Wydawnictwo Albatros, S.p. z o.o., Poznań 2020.

Spotkanie 8 maja w Pałacyku

 Ars poetica – 08.05.2024 

w środę o godzinie 17:00 w ODK – Zameczek, ul. Jana Pawła II 18. 

Zapraszają: Osiedlowy Dom Kultury oraz Stowarzyszenie Literackie w Cieniu Lipy Czarnoleskiej. Czternastu twórców ze stowarzyszenia zaprezentuje wybiórczo swój dorobek tworzony już w nowych strukturach z nowym zarządem w minionych ośmiu latach.

Pozdrawiam Danuta Mysłek

Bronisław Krzemień poleca

 

Pozory mylą

Mylą również rekomendacje, z jakimi wydawca poleca kierowaną do czytelnika pozycję. Równolegle czytałem dwie powieści, jedna miała być porywającym kryminałem, dobrnąłem do końca tej lektury srodze rozczarowany. Nie podaję nazwy wydawcy, autora, ani tytułu, bo może po prostu w miarę czasu straciłem zdolność obiektywnej oceny. Zwracam więc obie kilkusetstronicowe pozycje do biblioteki, kierując uwagę na „Kobietę, którą byłam” Kerry Fisher. W pierwszym odruchu chciałem polecić tę powieść przede wszystkim kobietom i nastolatkom, ale uświadomiłem sobie, że i mężczyznom da ona wiele do myślenia.

Chciałem zacząć od zawołania: „powiedz mi, gdzie mieszkasz, a powiem ci, kim jesteś”. Kiedy byłem młodym socjalistycznym idealistą, z rozgoryczeniem myślałem, że moja koleżanka ze studiów zwierza mi się, że mieszka w odrażającym blokowisku na nowym osiedlu. Ponieważ ja swoje odczekałem w kolejce na mieszkanie spółdzielcze, miałem jej za złe, że narzeka, zamiast cieszyć się wygodą, jaką ma singielka w swoim M3, bo jako nauczycielka, choć samotna, miała dodatkowy metraż, chyba na poprawianie zeszytów i spokojne przygotowywanie się do lekcji. Potem zaobserwowałem, że pan Sekretarz sprowadzony z innego województwa dostał najpierw wygodne mieszkanie, a potem, nawet według mnie, luksusowy powojenny dom jednorodzinny. A przy mojej ulicy zamieszkał prywaciarz, jak wówczas nazywano kogoś, kto prowadził jakiś prywatny biznes. Tylko że on wybudował ten dom z własne pieniądze.

Właściwie odbiegam od tematu, bo chociaż we wspomnianej powieści pojawia się polski wątek, ale rzecz dzieje się w Anglii, gdzie do nowo wzniesionych willi wprowadzają się rodziny. Jeszcze się nie znają, jeszcze zerkają na siebie zza okien, ale rychło zaczynają się zapraszać na parapetówy, jak w mojej młodości nazywano przyjęcia w świeżo zasiedlonym domu lub mieszkaniu. W tej powieści pierwsze zaproszenie kieruje szczęśliwa matka dwojga nastolatków i żona bardzo zapobiegliwego męża. Jest tak zaradny, że ona nie musi iść do pracy, zajmie się domem i dziećmi, jak sobie obiecywali jeszcze na studiach. Z zaproszenia korzysta małżeństwo z naprzeciwka, bezdzietne, bardzo aktywne zawodowe, służbowo podróżujące po świecie, a także samotna matka i jeszcze jedno małżeństwo. Wszyscy robią wrażenie zgodnych i szczęśliwych związków, co rzecz jasna nie dotyczy rozwódki, która nie jest skóra do zwierzeń. Czytelnik obserwuje, że wszyscy robią wrażenie spełnionych, zamożnych, szczęśliwych, i stopniowo odsłania się prawda, że to tylko pozory. Ta podróżująca służbowo po świecie marzy o dziecku, czemu sprzeciwia się mąż. Rozwódka zmieniła nazwisko, żeby ukryć fakt związania z polską rodziną. I tak po kolei można wymieniać zawody, rozczarowania, tajemnice i to wszystko, co może przyćmiewać sukces, na który każdy jest „skazany”. W naszym kraju zaczyna być podobnie. Aczkolwiek jeszcze ciąży na nas potrzeba narzekania na wszystko i na wszystkich, jeszcze wszelkie frakcje nienawidzą się i zwalczają, ale już potrafimy sprawiać wrażenie właścicieli sukcesu.

Na okładce powieści, którą rekomenduję, widnieje formacja „milion sprzedanych książek”. Rekomenduję więc „Kobietę, którą byłam”, z czystym sumieniem. Wątki psychologiczne, warstwa społeczna, klimaty rodzinne, problemy z dorastającymi dziećmi są i nam bliskie. Mojej żonie nie podsunę tej powieści, żeby nie chciała identyfikować się z jedną z bohaterek.

Kerry Fisher „Kobieta, którą byłam”, przełożyła Agnieszka Sobolewska, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2022.